Илмий ишлар

Халқаро грант 

 

1.  Европа Иттифоқининг"Erasmus Mundus” EA CEA I ва  II дастурлари ва "Erasmus +” лойиҳаси

       Илмий рахбар: қ.х.ф.д., проф.. М.Х.Хамидов

      2. Германиянинг   BMBF - BioWat  лойихаси. 

Мавзу:  Марказий Осиёда иқлим ўзгаришига мослашиш мақсадида қурғоқчил ва шўрланган тупроқлар худудларида ресурсларни бошқариш (BioWat). (Управление ресурсами в засоленных и засушливых районах орошения в    Центральной Азии с целью адаптации к изменению климата (BioWat)).

Лойиханинг мақсади: Марказий Осиёнинг суғориладиган ерларида зовур сувларидан барқарор қайта фойдаланишни техник-иқтисодий асосини ва моделли концепциясини ишлаб чиқиш хамда илмий, ижтимоий-иқтисодий тадқиқотларга асосланган тавсиялар   ишлаб чиқиш

Лойиха коди ва донор: 01DK17035B, BMBF Germany

Лойиха муддати: 08.2017 – 07.2019

Лойиха маблағи: 148,429.88 Euro

Лойиха рахбари: Профессор М.Хамидов

 

Республика бюджети

      

Илмий тадқиқот ишлар мавзуси

Мақсад ва вазифалари тўғрисида қисқача маълумот

1.

«Ғўза парваришида агротупроқ ҳосил мажмуасини бошқариш ва башорат қилишнинг назарий асосларини ишлаб чиқиш»

Республикамиздаги суғориладиган ер майдонларида тупроқ унумдорлигини сақлаш ва ҳимоялашни моделлаштиришнинг назарий ва амалий асосларини ишлаб чиқиш ҳамда ишлаб чиқаришга тадбиқ қилиш.

2.

Суғориладиган худудларни суғориш усуллари бўйича районлаштириш (Қашқадарё вилояти мисолида)

Қашқадарё вилояти ерларини районлаштиришда янги башоратлаш дастурини ишлаб чиқиш. Тадқиқот натижасида вилоят ерларини ҳар хил суғориш усуллари ўрганилади  ва ўша худудларда суғориладиган ерларни суғориш усули турлари асосланади ва суғориладиган майдонларининг тупроқ сув ўтказувчанлиги ва нишабликларини ҳисобга олган холда, суғориш усуллари бўйича районлаштирилади

        

ХА-7-014-2015.Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси хузуридаги Фан ва технологияларни ривожлантиришни мувофиқлаштириш қўмитасининг амалий лойиҳаси

Мавзу:  Ўзгарувчан иқлим шароитида тупроқнинг чўлга айланишини тўхтатиш, ҳосилдорлигини тиклаш ва ошириш технологиясини (тизимини) ишлаб чиқиш (қуйи Амударёнинг Хоразм вилоят ҳамда Қорақалпоғистон республикаси ва Мирзачўл шароитида), (3-босқич).

Лойиҳа раҳбари – қ/х.ф.д., доцент С.Х.Исаев

Молиялаштириш ҳажми  -32,8 млн. сўм

Бажарилиш муддати-2015-2017  йиллар

Амалий тадқиқотларнинг мақсади: Ўзгарувчан иқлим шароитида суғориладиган дала майдонидаги  тупроқни чўлга айланишини тўхтатиш, ҳосилдорликни тиклаш ва ошириш технологиясини ишлаб чиқиш. Фермер хўжаликларда суғориладиган дала майдонидан самарали фойдаланаётганини тезкор  равишда баҳолаб чиқишда  аэрокосмик суратларни қўлланиш услубини яратиш.

Олинган натижалар: Ҳар бир суғориладиган дала майдонини самардорлигини баҳолашда масофадан ўлчанган дала суратидан фойдаланишга илмий асос яратилди. Аэрокоинотдан олинган суратларни дала шароитида ўқиш ва асос ишлаб чиқилди. Масофадан олинган суратлар, дала шароитида масштабланди ва топография харитасига боғлаш ва негативнинг тиклик даражаси ўлчаниб, дала шароитидаги ҳосилдорлиги билан корреляция услуб орқали тенгламаси ишлаб чиқилди. Дистанцион маълумот (АФС, КФС и СС) асосида фермер хўжаликларга алоҳида суғориш майдони учун агромелиоратив паспорт лойиҳасини яратилди.

Бажарилган ишлар натижасида хорижий журналларда 2 та ва маҳаллий журналларда 1 та мақола, Республика анжуманларида 3 та тезис чоп этилган.

12/2016-“Қашқадарё вилоятида ғўза ва кузги бошоқли дон экинларини аниқлаштирилган гидромодулли районлаштириш ва суғоришни жорий қилиш ва уни кенг жорий қилиш бўйича тавсиялар ишлаб чиқиш” мавзуси бўйича хўжалик шартномаси

Олинган натижалар: Қашқадарё вилоятининг ғўза ва кузги бошоқли дон экинлари майдони аниқланди, фермер хўжаликларининг гидромодул районлаштиришда суғориш технологиялари бўйича майдонларнинг дастлабки маълумотлари аниқлаштирилди ҳамда олинган маълумотлар таҳлил қилинмоқда. Маблағ - 25 млн. Сўм.

Хўжалик шартномаси раҳбари:  доцент Исаев С.Х.

Мавзу: 4/2016-“Биосольвент асосида шўр ювиш самарадорлигини ошириш ва суғоришда полимер комплекслар қўллаш орқали сув ресурсларини иқтисод қилиш технологияларини жорий этиш” 

Илмий раҳбар: проф. М.Хамидов,

Масъул бажарувчи:  Б.Суванов

Тадқиқот мақсади: Бухоро воҳасининг сизот сувлари 1,5-2,0 м, минерализацияси паст бўлган ўтлоқи аллювиал тупроқлари шароитида суғоришда полимер комплекслар қўллаш орқали сув ресурсларини иқтисод қилиш ва ғўзанинг ўсиши, ривожланиши, ҳосил тўплашига таъсирини ўрганиш ҳамда шўр ювиш жараёнларида биосольвент кимёвий моддаларидан фойдаланиб, шўр ювиш самарадорлигини ошириш ва суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш бўйича ишлаб чиқаришга тавсиялар беришдир.

Тажриба даласига қора плёнка тўшаб суғориш

Олинган натижалар:

Эгатга қора плёнка тўшаб суғориш  олди намлиги ЧДНС га нисбатан   70-80-65 %  бўлганда,  сув бериш схемаси 1-3-0, гуллашгача  суғориш меьёри 767 м3/га, гуллаш-ҳосил тугиш фазасида  604-644 м3/га, мавсумий  суғориш меьёри – 2637 м3/га ёки назорат вариантидагига нисбатан 1818 м3/га иқтисод қилинди ва ғўзадан 46,8 ц/га ҳосил олишга эришилди.

Тажриба даласига суғоришдан олдин полимер комплексни сепиб суғориш

Олинган натижалар:

Полимер    комплекси сепиб  суғориш олди намлиги ЧДНС га нисбатан   70-80-65 %  бўлганда, сув бериш схемаси 1-3-0, гуллашгача суғориш меьёри 779 м3/га, гуллаш- ҳосил тугиш фазасида  616-667 м3/га, мавсумий  суғориш меьёри – 2712 м3/га ёки назорат вариантига нисбатан 1743 м3/га иқтисод қилинди ва ғўзадан 44,8 ц/га ҳосил олишга эришилди.

«Районирование орошаемой территории по способам полива (на примере Кашкадарьинской области)»
Илмий раҳбар: доцент  Бегматов И.А.

Олинган натижалар: Қашқадарё вилояти шароитида плёнка тўшаб суғоришда дарё суви тежалиши, минерал ўғитлар ювилиши, ёқилғи мойлаш материаллари иқтисоди ҳамда пахта ҳосилдорлиги ошиши ишлаб чиқилган ҳамда фемер хўжаликларига тавсиялар ишлаб чиқилмоқда. Олинган натижалар асосида республика ва хорижий конференцияларада 4 та мақола чоп этилган ҳамда фермерлар учун семинар ташкил этилган.

 

 

Халқаро грантлар доирасида бажарилаётган

 илмий-тадқиқот ишларининг натижалари

Т/р

Илмий тадқиқот иши мавзуси

Лойиҳа тури

Илмий рахбарлар

1

Европа Иттифоқининг  "Erasmus Mundus”  ва "Erasmus +”  дастурлари,  EA CEA I ва II  лойихалари 

Таълим гранти

профессор М.Хамидов

2

01DK17035B,   BioWat,  BMBF  Germany

Илмий грант

профессор М.Хамидов

Европа хамжамияти "Erasmus Mundus” EACEA I ва EACEA II дастури  лойиҳаси, йиллик лойиҳа хажми стипендия миқдорида 111350 евро

PhD талабаларининг ривожланган давлатлардаги нуфузли университетлар талаблари бўйича бажарилган диссертациялари билан танишиш;

Олдиндан тақриз қилинадиган халқаро илмий журналларда мақола чоп этиш шартлари ва унга қўйиладиган талабларни ўрганиш ва таҳлил қилиш;

Илмий семинар мажлисларида иштирок этиш;

Илмий тадқиқот ишлари стратегиясини ишлаб чиқишнинг ўзига хосликларини ўрганиш ва унда иштирок этиш;

Европада сув ресурсларни бошқаришнинг институционал жихатларини тадқиқ қилишда кенг қўлланилаётган, илмий тадқиқотларнинг сифатий услублари билан танишиш;

Талабаларнинг илмий лойихаларини ташкил этиш усуллари билан танишиш;

Хорижлик хамкорлар билан бирга илмий мақолани чоп этишга тайёрлаш; Илмий келгусидаги хамкорликка асос бўлувчи хужжатлар ва лойиха таклифлари устида ишлаш.

01DK17035B,   BioWat,  BMBF  Germany Мавзу:  Марказий Осиёда иқлим ўзгаришига мослашиш мақсадида қурғоқчил ва шўрланган тупроқлар худудларида ресурсларни бошқариш (BioWat). (Управление ресурсами в засоленных и засушливых районах орошения в    Центральной Азии с целью адаптации к изменению климата (BioWat)).Лойиханинг мақсади: Марказий Осиёнинг суғориладиган ерларида зовур сувларидан барқарор қайта фойдаланишни техник-иқтисодий асосини ва моделли концепциясини ишлаб чиқиш хамда илмий, ижтимоий-иқтисодий тадқиқотларга асосланган тавсиялар   ишлаб чиқиш.

Лойиха муддати: 08.2017 – 07.2019Лойиха маблағи: 148,429.88 Euro